انواع ملات‌ها

ملات ماده‌ای ‌خمیری‌ برای چسباندن قطعات مصالح بنایی به یکدیگر است.‌ ملات برای تأمین بستری برای توزیع بار و ‌ اندودکاری سطوح داخلی و خارجی ساختمان و بندکشی نماها به مصرف می‌رسد. ملات‌ها از یک جسم چسباننده (مانند خمیر سیمان، آهک هیدارته، گچ و غیره‌) و یک ماده پرکننده ریزدانه (مانند ماسه طبیعی، شکسته، ماسه‌های سبک طبیعی و ساختگی از قبیل پوکه‌ها و پرلیت‌) تشکیل شده‌اند. مواد پرکننده را برای کاهش هزینه و کاهش جمع شدگی انواع ملات‌ها به کار می‌برند.

انواع ملات

انواع ملات

انواع گیرش ملات

ملات‌ها از نقطه نظر گیرش به دو دسته هوایی و آبی گروه بندی می‌شوند.

ملات هوایی

ملات هوایی ملاتی‌ که در هوا می‌گیرد و سفت و سخت می‌شود. به عبارت دیگر گیرش ملات هوایی و سفت و سخت شدن و سفت و سخت ماندن آنها به هوا نیاز دارد. بعضی از ملات‌ها فیزیکی خشک می‌شوند و آب آزاد و آب نم آنها تبخیر می‌شود مانند ملات‌های گلی و کاهگلی. گروه دیگر به صورت شیمیایی ‌سفت و سخت می‌شوند مانند ملات آهک هوایی که آهک آن با گرفتن دی اکسید کربن از هوا به کربنا‌ت کلسیم تبدیل می‌شود‌.‌ ملات گچ در موقع گرفتن با آب، ترکیب و به سنگ گچ مبدل می‌شود. ولی در گروه ملات‌های هوایی قرار می‌گیرد، زیرا در آب وا می‌رود و برای سخت ماندن به هوا نیاز دارد.

ملات آبی

ملات آبی، ماده‌ای‌ که زیر آب یا در هوا به طریق شیمیایی می‌گیرد و سفت و سخت می‌ماند‌. ملات‌های سیمانی و گل آهک از جمله این ملات‌ها هستند.

مواد افزودنی ملات

ملات شامل مواد حبابساز هوا، روان کننده‌ها، تندگیر کننده‌ها برای کار در فصول سرد و جلوگیری از یخ زدن ملات است. مواد نگهدارنده آب برای بالابردن کارآیی، مواد پوزولانی برای جلوگیری از حمله سولفا‌ت‌ها و آب بندی نسبی ملات، مواد آب بند کننده برای آب بند کردن ملات و مواد رنگی برای تولید ملات رنگی مصرفی در ر‌ویه و بندکشی هستند.

انواع ملات‌ها

ملات‌ها دارای انواع گوناگونی به شرح زیر هستند.

ملات گل و کاهگل
ماده چسباننده ملات گل و کاهگل‌، خاک رس است. پولک‌های خاک رس پس از مکیدن آب به صورت خمیری در آمده و دانه‌های ماسه خاک را به یکدیگر می‌چسبانند‌. این ملات‌ها از قدیمی‌ترین ملات‌ها هستند و در نخستین ساختمان‌هایی که بشر بنا کرده‌ به کار رفته است‌. هم اکنون نیز در ساختمان‌های خشتی و گلی و حتی آجری و سنگی بسیا‌ری از روستاها این ملات به کار می‌رود‌. برای ساختن ملات گل‌، آخوره می‌بندند و در آن آب می‌اندازند و صبر می‌کنند تا پولک‌های خاک رس آب بمکند. پس از آن ملات را خوب ورز می‌دهند و به مصرف می‌رسانند. چون ملات گل پس از خشک شدن جمع شده و ترک می‌خورد. به آن کاه می‌زنند که آن را مسلح کرده و از ترک خوردن آن جلوگیر‌ی کنند‌. برای ساختن این ملات نیز آخوره‌ای از خاک و کاه می‌سازند و در آن آب می‌اندازند تا خاک گل شده و کاه خیس خورده و نرم شود‌. پس از آن ملات را خوب ورز می‌دهند و به مصرف می‌رسانند‌.

ملات کاهگل برای اندود ساختمان‌ها‌ی گلی، زیرسازی اندود گچی و آب بندی بام ساختمان‌ها مصرف می‌شود‌. ملات کاهگل به علت سبکی وزن‌، عایق‌ حرارتی خوبی است و از این رو در گذشته سقف زیرین شیروانی‌های دو پوشه را با این ملات از داخل اندود می‌کردند تا جلو ورود گرما از سقف را بگیرند. چنانچه در آب ملات کاه گل کمی نمک طعام اضافه کنند، به علت خاصیت جذب و نگهداری رطوبت که در نمک وجود دارد‌، ملات بیشتر خمیری می‌ماند و بهتر جلو عبور آب را می‌گیرد. به علاوه از آنجا که نمک درجه انجماد آب را پایین می‌آورد‌، در فصول سرد این ملات دیرتر یخ می‌زند. در ساختن کاهگل برای نما باید از کاه نرم و ریز استفاده کرد‌.

ملات گل آهک
دو اشکال عمده در ملات گل وجود دارد، یکی انقباض ناشی از خشک شدن و ترک خوردن و دیگری وارفتن ملات در آب و آ‌ب شستگی. افزودن آهک به خاک، این دو اشکال را برطرف کرده و آن را تخفیف می‌دهد‌. ملات گل آهک ملاتی است آبی و برای گرفتن نیازی به دی اکسید کربن ندارد‌. سیلیس و آلومین خاک رس در صورت وجود آب با آهک ترکیب شده و سیلیکات و آلومینات کلسیم به وجود می‌آید که در برابر آب شستگی و وا رفتن مقاوم هستند‌. از این رو برای اینکه ملات گل آهک خوب به عمل آید‌، باید مرطوب بماند‌. ملات گل آهک نیز مانند ملات گل از قدیم در نواحی روستایی و به ویژه در نقاط مرطوب به کار رفته است‌. این ملات در بعضی جاها‌، ملات حرامزا‌ده یا گل حرامزاده نامیده می‌شده است. این ملات چون آبی است برای فرش کردن، آجرکاری و سنگ کاری مناسب است.